هپاتیت چیست؟
هپاتیت به معنی التهاب کبد است، که بواسطه ویروسهای عفونی و عوامل غیر عفونی متفاوتی بروز می کند.
کبد یکی از اندامهای مهم بدن است که وظیفهاش کمک به هضم غذا، ذخیره انرژی و فیلتر کردن سموم است. وقتی کبد دچار
التهاب میشود، ممکن است به درستی کار نکند و به مرور زمان آسیب ببیند که میتواند بهصورت حاد (کوتاهمدت) یا مزمن (بلندمدت) باشد. برخی انواع آن خودبهخود بهبود مییابند، اما برخی دیگر نیاز به درمان جدی دارند.
پنج سویه مهم ویروس هپاتیت شناخته شده ترهستند و شامل تایپ های A ، B، C، D و E هستند. این سویه هااز جنبه های مهمی کاملا متفاوت هستند که شامل: راه های انتقال، شدت بیماری، توزیع جغرافیایی و نحوه ی پیشگیری است.
نوع B و C منجر به بیماری های شدید صدها میلیون نفر هستند و شایعترین علت سیروز کبدی ، سرطان کبد و هپاتیت های منجر به مرگ هستند. برخی از انواع هپاتیت با واکسیناسیون قابل پیشگیری هستند براساس مطالعات و پیش بینی های
سازمان بهداشت جهانی (WHO) بواسطه واکسیناسیون می توان از مرگ زودرس بیش از 4.5 میلیون نفر در کشورهای کم درآمد و کشورهای با درآمد متوسط جلوگیری کرد. متاسفانه هیج واکسن موثری برای جلوگیری از
هپاتیت C یا (HCV) وجود ندارد اما بیش از 95% افراد درگیر این نوع هپاتیت با داروهای ضد ویروس قابل درمان هستند.
علتهای ابتلا به هپاتیت
ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد:
- ویروسها: شایعترین علت این بیماری، ویروسهای هپاتیت A، B، C، D و E هستند.
- الکل: مصرف زیاد الکل میتواند به مرور زمان باعث التهاب و آسیب به کبد شود.
- داروها و سموم: بعضی داروها، مکملها یا مواد شیمیایی ممکن است برای کبد مضر باشند.
- بیماریهای خودایمنی: در برخی موارد، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به کبد حمله میکند و باعث التهاب میشود.
راههای انتقال هپاتیت ویروسی
راههای انتقال بستگی به نوع ویروس دارد:
♦ هپاتیت A و E بیشتر از طریق آب یا غذای آلوده به مدفوع فرد آلوده منتقل میشوند. هپاتیت E بواسطه مصرف گوشت نیم پز (خوک، آهو و صدف) نیز منتقل می شود.
♦ هپاتیت B، C و D معمولاً از راه تماس با خون یا مایعات بدن فرد آلوده منتقل میشوند، مانند:
- استفاده مشترک از سرنگ
- تماس جنسی بدون محافظ
علائم و عوارض هپاتیت
بسیاری از افراد مبتلا ، در ابتدا هیچ علائمی ندارند یا علائم در آنها بصورت خفیف بروز می کنند. اما در صورت بروز، علائم هپاتیت A ، B و C ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- خستگی و کسالت
- تب
- حالت تهوع یا استفراغ
- درد شکم
- کاهش اشتها
- ادرار تیرهرنگ
- زردی پوست یا چشمها (یرقان)
- اسهال
در بعضی موارد ویروس ممکن است باعث عفونت شدید کبد شود که می تواند منجر به سیروز کبدی یا سرطان کبد شود. این افراد در معرض خطر مرگ زودرس هستند.
هپاتیت D یا (HDV) معمولا در افرادی که قبلا درگیر هپاتیت B یا (HBV) بوده اند، مشاهده می شود. بنابراین آلودگی همزمان به HBV و HDV می تواند منجر به عفونت های شدید تر و افت شدید وضعیت سلامت فرد شود. مشابه آنچه در پیشرفت سریع سیروز کبدی مشاهده می شود.
هپاتیت E یا (HEV) معمولا با تب خفیف، کم اشتهایی ، حالت تهوع و استفراغ مداوم طی چند روز، شروع می شود. در برخی افراد ممکن است درد های شکمی، خارش، کهیر پوستی و درد های مفصلی ، مشاهده شود. همچنین علائمی مانند زردی، ادرار تیره و مدفوع رنگ پریده، حساسیت کبدی و در بعضی مواقع نارسایی شدید کبدی نیز بروز کند.
راههای تشخیص
پزشک برای تشخیص ممکن است:
- بررسی علائم و تاریخچه پزشکی
- معاینه فیزیکی
- انجام آزمایش خون
- استفاده از تصویربرداری مانند سونوگرافی ، سی تی اسکن و MRI
- در موارد خاص، نمونهبرداری از کبد جهت بررسی دقیق آسب های کبدی
درمان هپاتیت
درمان بستگی به نوع هپاتیت و حاد یا مزمن بودن درگیری دارد، درگیری حاد هپاتیت ویروسی معمولا خودبخود بهبود می یابد. جهت بهبود کامل ، استراحت و استفاده از مایعات توصیه می شود. در بعضی موارد ممکن است درگیری جدی باشد و نیاز به بستری شدن باشد.
داروهای مختلفی برای درمان انواع حاد هپاتیت در دسترس است. همچنین راه های درمانی دیگری مانند جراحی نیز در دسترس است. جهت درمان هپاتیت الکلی ، فرد باید مصرف الکل راقطع کند و در صورتی که هپاتیت شدید منجر به نارسایی یا سرطان کبد شده باشد، پیوند کبد ضروری است.
چطور میتوان از هپاتیت پیشگیری کرد؟
راه های مختلفی برای جلوگیری از ابتلا یا کاهش خطر درگیری با هپاتیت وجود دارد که به نوع هپاتیت بستگی دارد. مثلا کاهش مصرف الاکل خطر ابتلا به هپاتیت الکلی را کاهش می دهد. واکسیناسیون از ابتلا به هپاتیت A و B جلوگیری می کند. اما راهی برای جلوگیری از هپاتیت اتوایمن وجود ندارد.
منابع: Medline , WHO
