زگیل تناسلی با نام علمی ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV شناخته می‌شود؛ ویروسی بسیار شایع که هم در زنان و هم در مردان دیده می‌شود و در بسیاری از موارد، بدون آن‌که علامت واضحی ایجاد کند، از طریق تماس مستقیم پوست یا مخاط منتقل می‌گردد. همین «بی‌علامتی» است که انتقال را خاموش و در عین حال گسترده می‌کند؛ به‌گونه‌ای که ممکن است فرد سال‌ها ناقل باشد و خود نداند، اما به شریک جنسی‌اش ویروس را منتقل کند.

بنابراین اگر بخواهیم از راه‌های انتقال زگیل تناسلی درک دقیقی داشته باشیم، باید بدانیم که فقط رابطه‌ی جنسیِ کلاسیک عامل خطر نیست، بلکه هر تماس نزدیک پوستی با ناحیه‌ی آلوده می‌تواند زمینه‌ی انتقال را فراهم کند. دکتر زعیمی بارها برای مراجعان توضیح می‌دهد که آگاهی، آزمایشِ درست و پیگیری منظم سه ستون اصلی کنترل این عفونت‌اند؛ ستون‌هایی که اگر جدی گرفته شوند، نه‌تنها خطر عوارض را کم می‌کنند، بلکه اضطراب را نیز کاهش می‌دهند. CDC

نکته‌ی دقیق‌تر این است که هرچند بروز عفونت HPV بسیار شایع است، بیشترِ این عفونت‌ها طی ۶ تا ۲۴ ماه توسط سیستم ایمنی پاک می‌شوند و هیچ پیامد بالینیِ طولانی‌مدتی برجا نمی‌گذارند؛ با این حال، در بخش کوچکی از افراد، به‌ویژه آن‌هایی که به تیپ‌های پرخطر آلوده‌اند، عفونت ماندگار می‌شود و زمینۀ تغییرات پیش‌سرطانی را فراهم می‌کند. اینجا است که غربالگریِ هدفمند و واکسیناسیون به جای «گزینه‌های اختیاری»، به «ضرورت‌های هوشمند» تبدیل می‌شوند.

راه‌های انتقال زگیل تناسلی از طریق رابطه جنسی

وقتی از نحوه انتقال  HPVحرف می‌زنیم، نخستین مسیر همان تماس جنسی است؛ اما این تماس فقط به دخول محدود نمی‌شود. رابطه‌ی واژنی، مقعدی و حتی دهانی همگی می‌توانند ویروس را منتقل کنند و در بسیاری از موارد، همان تماس نزدیکِ پوست به پوست در ناحیه‌ی تناسلی برای انتقال HPV کافی است.  HPV روی پوست و مخاط زندگی می‌ کند، پس اگر فردی ظاهراً سالم باشد و زگیلی هم دیده نشود، باز هم ممکن است ناقل باشد. این ویژگی است که پاسخ به پرسش «چرا من با وجود رعایت نکات ظاهری، مبتلا شدم؟» را روشن می‌کند .

در همین راستا، استفاده‌ی منظم و صحیح از کاندوم «ریسک» را به‌طور معناداری کاهش می‌دهد، اما «حفاظت کامل» ایجاد نمی‌کند؛ چون کاندوم تمامِ سطح پوست اطراف را نمی‌ پوشاند و ویروس می‌تواند از نواحیِ پوشش‌داده‌ نشده منتقل شود. بنابراین کاندوم را باید به‌عنوان یک ابزار مؤثر اما ناکامل دید و در کنار آن، واکسیناسیون، غربالگری و رفتار جنسیِ مسئولانه را نیز جدی گرفت .

انتقال HPV از طریق رابطه دهانی

این پرسش که «آیا رابطه‌ی دهانی باعث انتقال HPV می‌شود؟» پاسخِ روشنی دارد: بله، تماس دهان با ناحیه‌ی تناسلی یا مقعد می‌تواند ویروس را به مخاطِ دهان و حلق برساند. بسیاری از عفونت‌های دهانی بی‌علامت‌اند و به‌خودی‌خود پاک می‌ شوند، اما در درصد کمی از افراد، عفونت پایدار می‌ماند و با بعضی سرطان‌های حلق و دهان مرتبط می‌شود.

اگر پس از رابطه‌ی دهانی، زخمی در دهان، گلودرد طولانی یا برجستگی غیرعادی مشاهده کردید، بهتر است ارزیابی شوید تا از حملِ ویروس و خطر انتقال ناخواسته پیشگیری گردد. پیشگیری رفتاری (نظیر استفاده از سدهای محافظ دهانی) به همراه واکسیناسیون، ریسک این مسیر انتقال را کاهش می‌دهد .

آیا انتقال زگیل تناسلی بدون رابطه‌ی جنسی واقعاً اتفاق می‌افتد؟ گاهی شنیده می‌شود که انتقال زگیل تناسلی بدون رابطه‌ی جنسی هم ممکن است؛ مثلاً از راه دست آلوده یا اشیای مشترک. بررسی‌های باکیفیت نشان می‌دهد که نقش این مسیرها در مقایسه با تماس تناسلی بسیار ناچیز است.
مطالعه‌ای که در Lancet Infectious Diseases منتشر شد، با دنبال‌کردن زوج‌ها و نمونه‌گیری هم‌زمان از دست و دستگاه تناسلی نشان داد که انتقال از طریق «دست به تناسلی» احتمالاً بسیار بعید است و نقش غالب را «تماس تناسلی با تناسلی» ایفا می‌کند؛ به‌عبارت دقیق‌تر، یافتن DNA ویروس روی دست الزاماً به‌معنی وجودِ ویروس زنده و مسری نیست و غالباً اثری از تماس اخیر با نواحی تناسلیِ خودِ فرد یا شریکش به‌جا مانده است. این جمع‌بندی به ما کمک می‌کند انرژی و نگرانیِ خود را روی مسیرهای اصلی متمرکز کنیم و از شلوغی اطلاعات غیرضروری فاصله بگیریم . The Lancet

همچنین در محیط‌های عمومی، هرچند گاهی آثار مولکولی HPV تشخیص داده شده، اما برای وقوع انتقال، رشته‌ای از شرایط باید هم‌زمان برقرار شود: ویروس باید زنده بماند، باید به مخاط مستعد برسد و باید فرصت نفوذ پیدا کند؛ زنجیره‌ای که در فضاهای عمومی به‌سختی کامل می‌شود. با این حال، رعایت بهداشت شخصی، استفاده‌نکردن از تیغ مشترک و خشک‌کردن بدن پس از شنا یا حمام عمومی توصیه‌های کم‌هزینه و منطقی‌اند .

راه های انتقال زگیل تناسلی در مردان و زنان

انتقال زگیل تناسلی در زنان به‌دلیل حساسیت مخاط دهانه‌ی رحم و واژن ممکن است با تماس‌های محدود هم رخ دهد و از آن‌جا که بسیاری از عفونت‌ها بی‌علامت پیش می‌روند، تنها راه کشف زودهنگام، غربالگری منظم است. ACOG و USPSTF چارچوب‌های روشنی برای سن آغاز و فواصل غربالگری ارائه کرده‌اند؛ معمولاً از ۲۱ سالگی، پاپ‌اسمیر هر سه سال توصیه می‌شود و از ۳۰ تا ۶۵ سال، بسته به شرایط، آزمایش HPV به‌تنهایی هر پنج سال، یا هم‌آزمایی (پاپ + HPV) هر پنج سال، یا ادامه‌ی پاپ هر سه سال قابل‌قبول است.

این دستورکار ممکن است در کشورها کمی تفاوت داشته باشد، اما منطق آن ثابت است: پیشگیری از سرطان با شناسایی زودهنگام تغییرات پیش‌سرطانی . در مردان، نواحی پوستِ آلت و اطراف مقعد درگیر می‌شود و از آن‌جا که زگیل‌ها همیشه دیده نمی‌شوند، مردان ممکن است ناقل بی‌علامت باشند و ندانسته ویروس را منتقل کنند. حتی در برخی بررسی‌ها، رد HPV در مایع منی گزارش شده، هرچند «وجود DNA» الزاماً معادل انتقال قطعی نیست. نتیجه‌ی عملی آن است که هر دو شریک باید پیشگیری رفتاری را جدی بگیرند و در صورت مشاهده‌ی ضایعه، برای معاینه مراجعه کنند .

انتقال HPV از مادر به نوزاد؛ نادر اما مهم

مسیر عمودی یا «انتقال از مادر به نوزاد» نادر است، اما وقتی رخ می‌دهد می‌تواند با عارضه‌ای به نام پاپیلوماتوز تنفسی عودکننده همراه شود؛ اختلالی که در آن زگیل‌ها در راه‌های هواییِ کودک رشد می‌کنند و تنفس را دشوار می‌سازند. بیشترِ نوزادانی که مادر مبتلا دارند هرگز دچار این وضعیت نمی‌شوند، اما اگر مادر در زمان زایمان زگیل‌های فعال داشته باشد، ارزیابی دقیق و تصمیم‌گیری شخصی‌سازی‌شده درباره‌ی نوع زایمان اهمیت پیدا می‌کند. دکتر زعیمی در چنین مواردی، ضمن توضیحِ ریسک‌ها، برنامه‌ی پیگیری را با مادر هماهنگ می‌کند تا هم سلامت کودک و هم آسودگی ذهنی خانواده تأمین شود .

پاک‌سازی طبیعی و نقش سیستم ایمنی

خبر امیدوارکننده این است که بخش بزرگی از عفونت‌ها خودبه‌خود و بدون پیامد بلندمدت پاک می‌شوند؛ با این وجود، آن‌چه خطرساز است «ماندگاری عفونت با تیپ‌های پرخطر» است که در صورت عدم پیگیری، می‌تواند به تغییرات پیش‌سرطانی منجر شود.

ازاین‌رو، حتی اگر فرد واکسینه شده باشد، باز هم غربالگری را نباید کنار بگذارد، زیرا واکسن برای پیشگیری از عفونت‌های جدید طراحی شده و عفونت موجود را درمان نمی‌کند. در کنار این، سبک زندگی سالم – از خواب کافی و تغذیه‌ی سرشار از میوه و سبزی تا مدیریت استرس – به سیستم ایمنی کمک می‌کند تا ویروس را بهتر کنترل کند و مدتِ درگیری کوتاه‌تر شود؛ برعکس، سیگار با تضعیفِ ایمنی، زمینه‌ی پایداری عفونت را تقویت می‌کند. CDC

واکسن HPV؛ محافظت گسترده و قابل اتکا

اگر بخواهیم یک اقدام پیشگیرانه‌ی «پر سود ـ کم هزینه» را معرفی کنیم، واکسیناسیون HPV در صدر فهرست قرار می‌گیرد. CDC توصیه می‌کند واکسن در سنین ۱۱ تا ۱۲ سالگی تزریق شود (آغاز از ۹ سالگی هم ممکن است) و اگر دوره‌ی واکسیناسیون کامل نشده، تا ۲۶ سالگی فرصت «جبران» وجود دارد؛ برای گروه ۲۷ تا ۴۵ سال نیز تصمیم‌گیری باید با مشورت پزشک و بر اساس شرایط فردی انجام شود.

از سوی دیگر، سازمان جهانی بهداشت در سال‌های اخیر – برای بهبود دسترسی در سطح جهان – امکان استفاده از «برنامه‌ی تک‌دوز» را برای برخی محصولات تأیید کرده است؛ سیاستی که می‌تواند پوشش ایمن‌سازی را در کشورها افزایش دهد و هزینه‌ها را کاهش دهد . CDC+2World Health Organization+2

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، گارداسیل ۹ با پوشش علیه ۹ تیپ، هم از زگیل تناسلی پیشگیری می‌کند و هم از بخش بزرگی از سرطان‌های وابسته به  HPV؛ بدین ترتیب، حتی اگر تماس‌های محافظت‌نشده در گذشته داشته‌اید، باز هم واکسن می‌تواند شما را در برابر تیپ‌هایی که تاکنون نگرفته‌اید محافظت کند و در سطح جمعیت، چرخه‌ی انتقال را کند نماید .

پیشگیری رفتاری؛ تکمیل‌کننده‌ی واکسیناسیون

پیشگیری فقط به واکسن محدود نمی‌شود. رفتار جنسی مسئولانه – از گفت‌وگوی صادقانه با شریک جنسی تا آزمون‌های پیشگیرانه در شروع یک رابطه‌ی جدید – به همان اندازه تعیین‌کننده است. استفاده‌ی درست و پیوسته از کاندوم، ریسک انتقال بسیاری از بیماری‌های مقاربتی را کاهش می‌دهد، هرچند درباره‌ی HPV به‌دلیل ماهیت تماس پوستی باید انتظار «کاهش خطر» داشت نه «حذف کامل خطر».

کنار گذاشتن تیغ مشترک، داشتن حوله‌ی شخصی و توجه به ضایعات ظاهراً کوچک (که ممکن است زگیل باشند) جزئیات ساده‌ای هستند که تأثیر بزرگی بر ذهن آرام و بدن سالم دارند.

درمان زگیل تناسلی؛ کنترل ضایعات و قطع چرخه‌ی انتقال

برای خود ویروس، داروی ریشه‌کن‌کننده‌ای وجود ندارد، اما خوشبختانه ضایعات مرتبط با آن قابل درمان‌اند. برحسب محل، اندازه و تعداد ضایعات، رویکردهایی مانند کرایوتراپی (انجماد)، لیزر یا داروهای موضعی به‌کار می‌روند و هدف از همه‌ی آن‌ها، کاهش بار ویروسی در محل و قطع چرخه‌ی انتقال است. از آن‌جا که امکان عود وجود دارد، پیگیری پس از درمان اهمیت دارد و معمولاً برنامه‌ی معاینه‌ی دوره‌ای برای ماه‌های بعد تنظیم می‌شود. دکتر زعیمی معمولاً درمان را با آموزش دقیقِ مراقبت‌های خانگی و توضیحِ نشانه‌های هشدار همراه می‌کند تا بیمار بداند چه زمانی باید زودتر مراجعه کند.

یادآوری: درمان ضایعات «جای واکسن و غربالگری را نمی‌گیرد»، بلکه مکمل آن‌ها است.

غربالگری هدفمند؛ امنیت افزوده برای زنان

غربالگری دهانه‌ی رحم، ستونِ امنیت زنان در برابر سرطان است و به‌درستی گفته‌اند «سرطانِ دهانه‌ی رحم، بیماریِ غربالگری‌پذیر» است. بر پایه‌ی توصیه‌هایACOG  و USPSTF، غربالگری از ۲۱ سالگی آغاز می‌شود و در ۳۰ تا ۶۵ سال می‌توان یکی از سه مسیر را انتخاب کرد: پاپ‌اسمیر هر سه سال، تست HPV به‌تنهایی هر پنج سال یا هم‌آزمایی هر پنج سال. اگر نتیجه‌ی غربالگری غیرطبیعی باشد، مسیرهای تشخیصی و درمانیِ استاندارد وجود دارد و در بیشتر مواقع، با مداخله‌ی به‌موقع، از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌شود. پیامِ کلیدی این است که حتی واکسیناسیونِ کامل نیز جای غربالگری را نمی‌گیرد و هر دو باید در کنار هم اجرا شوند.

پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی انتقال HPV، با پاسخ‌های روشن و به‌هم‌پیوسته

جمع‌بندی و دعوت به اقدام

اگر بخواهیم خلاصه کنیم، راه‌های انتقال زگیل تناسلی عمدتاً بر تماس پوستی نزدیک در روابط جنسی تکیه دارند و در کنار آن، مسیرهای کم‌اهمیت‌تری نیز مطرح می‌شود که سهمی ناچیز در انتقال دارند.

در پاسخ به نگرانی‌های رایج باید بگوییم که واکسیناسیون، غربالگری و رفتار جنسی مسئولانه سه بازوی اصلی پیشگیری‌اند؛ بازوهایی که اگر هم‌زمان و منظم به‌کار گرفته شوند، نه‌تنها ریسک ابتلا را کاهش می‌دهند، بلکه از تبدیل عفونت پایدار به عوارض جدی نیز جلوگیری می‌کنند. دکتر زعیمی بر این باور است که «دانستن» و «اقدام‌کردن» دو نیمه‌ی یک تصمیم سالم‌اند: دانستن، اضطراب را می‌کاهد و اقدام‌کردن، آینده‌ی سلامت را تضمین می‌کند.

اگر شما یا شریک‌تان با ضایعات مشکوک در ناحیه‌ی تناسلی روبه‌رو شده‌اید، اگر به‌دنبال آزمایش HPV هستید یا می‌خواهید برای واکسن HPV و برنامه‌ی غربالگری دهانه‌ی رحم تصمیم بگیرید، همین امروز برای مشاوره تخصصی با مطب دکتر زعیمی اقدام کنید. تشخیص به‌موقع و مراقبت پیگیرانه، چرخه‌ی انتقال را می‌شکند و خیال شما را از آینده آسوده‌تر می‌کند.

نکته‌ی حقوقی/پزشکی: این متن آموزشی است و جای ویزیتِ حضوری را نمی‌گیرد. در صورت علائم یا نگرانی مشخص، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.