تست FISH چیست؟

تست FISH یا فلورسانس درجا هیبریداسیون (Fluorescence In Situ Hybridization) یک روش پیشرفته آزمایشگاهی است که برای شناسایی و تعیین مکان یک توالی DNA خاص روی یک کروموزوم استفاده می شود. در این تکنیک مجموعه کامل کروموزومی یک فرد داخل یک اسلاید شیشه ای فیکس می شود و در معرض پروب فلورسانس قرار می گیرند. پروب یک قطعه کوچک DNA خالص است که برای هیبرید شدن با بخش خاصی از ژنوم طراحی شده و با رنگ فلورسانس نشانگذاری شده است. پروب های نشان گذاری شده با فلورسانس، توالی های تطبیق یافته با مجموعه کروموزومی را شناسایی کرده و به آنها متصل می شود. با استفاده از یک میکروسکوپ مخصوص، کروموزوم و محل قرار گیری کروموزومی که پروب به آن متصل شده است، قابل مشاهده است.

تست FISH اطلاعاتی در مورد تعداد کپی یک ناحیه کرموزومی (حذف یا تکرار ) و یا جایگاه کروموزومی یک ناحیه خاص (بررسی بازآرایی ساختاری مانند وارونگی یا جابجایی) ارائه می دهد. این تکنیک برای شناسایی بیماری های ژنتیکی، نقشه ژنی، شناسایی ناهنجاری های کروموزومی ، ناباروری و سرطان کاربرد گسترده دارد.

کاربردهای آزمایش FISH

• تشخیص بیماری های ژنتیکی: مانند ناهنجاری‌های کروموزومی در دوران بارداری مانند سندرم داون، تریزومی ۱۸ و ۱۳
• شناسایی ناهنجاری های کروموزومی: مانند حذف ها، تکرارها یا جابجایی ها
• نقشه برداری ژنی: برای تعیین موقعیت ژن ها روی کروموزوم ها.
• بررسی ناباروری و سقط مکرر
• تشخیص تغییرات ژنتیکی در سرطان‌هایی مانند سرطان CML و سرطان پستان
• پایش پاسخ به درمان‌های هدفمند ژنتیکی

انواع پروب ها:

• پروب های خاص ژن: شناسایی وجود یا عدم وجود یک ژن
• پروب های سانترومری: برای شمارش کروموزوم ها
• پروب های Painting: برای رنگ آمیزی کل کروموزوم

مراحل انجام تست FISH

1. نمونه‌گیری (خون، مایع آمنیوتیک، مغز استخوان یا بافت تومور)
2. تهیه لام و تثبیت سلول‌ها
3. افزودن پروب‌های فلورسانس و هیبریداسیون
4. مشاهده نتایج با میکروسکوپ فلورسانس

مزایا و معایب تست FISH

مزایا تست FISH

• دقت بالا و نتایج سریع (۲۴ تا ۴۸ ساعت) در مقایسه با کاریوتایپ
• کمک به تفسیر نتایج کاریوتایپ و آرایه ها (arrays)
• کل تغییرات پلوئیدی ژنوم را شناسایی می کند.
• شناسایی موزائیسم.
• قابلیت بررسی نواحی خاص ژنومی و حساسیت بالا برای شناسایی ناهنجاری های کوچک کروموزومی
• قابل انجام روی سلول‌های در حال تقسیم یا غیرتقسیمی
• پروب ها برای هر منطقه ی ژنومی در دسترس هستند.

معایب تست FISH

• یک آزمایش هدفمند است، در یک زمان تنها تعداد معدودی از پروب ها را با دو یا سه رنگ می توان استفاده کرد.
• هزینه بالاتر نسبت به برخی روش‌های دیگر
• ممکن است میکرودوپلیکیشن ها با حساسیت کمتری نسبت به حذف های کوچک شناسایی شوند.
• قادر به شناسایی و تشخیص دیزومی های تک والدینی نیست.
• قادر به شناسایی تمام ناهنجاری ها نیست مگر اینکه برای شناسایی آن ناهنجاری ها طراحی شده باشد.

بیماری‌های قابل تشخیص با FISH

• سندرم داون (تریزومی ۲۱)
• سندرم دی‌جورج (حذف 22q11.2)
• لوسمی میلوئیدی مزمن (CML)
• افزایش HER2 در سرطان پستان
• سندرم ادوارد (تریزومی 18)
• سندرم پاتو (تریزومی 13)